14 Mayıs 2013 Salı

Ders 1 - Kelimeler ve Kelime Çeşitleri

Merhaba arkadaşlar,
Kendi ellerimle hazırladığım bir ders notunu daha sizinle paylaşıyorum. Bu çalışmada da Hindistanlı Abdüssettar Khan'ın "Arabic Tutor" kitabından istifade ettim. Çalışmayı PDF olarak da buradan rahatlıkla indirebilirsiniz:
Ders I
Kelimeler  ve Kelime Çeşitleri

1.  Bir anlam ifade eden sözcüğe kelime (كَلِمَةٌ) denir. Arapça’da kelime üçe ayrılır:  isim (اِسْمٌ), fiil (فِعْلٌ) ve harf (حَرْفٌ).

İsim (اِسْمٌ), anlam belirtmede başka kelimelerden bağımsızdır. Ayrıca zamanla kayıtlı değildir. Örnek: (رَجُلٌ) adam, (حَامِدٌ) Hâmid (özel isim), (ضَرْبٌ) vuruş (masdar), (طَيِّبٌ) iyi, (هُوَ) O (erkek), (أَنَا) ben.

Fiil (فِعْلٌ) ise üç zamandan birine taalluk eden ve bir eylem bildiren kelimedir. Örnek: (ضَرَبَ) vurdu, (ذَهَبَ) gitti, (يَذْهَبُ) gider/gidecek.  

Harf ise yanında bir fiil veya bir isim olmadan manası anlaşılamayan kelimedir. Örnek: (مِنْ) min (-den), (عَلَى) ‘alâ (üzerinde), (فِي) fî (içinde), (إِلَى) ilâ (-e), ya da cümlede gösterirsek:

 ذَهَبَ الرَّجُلُ إِلَى الْمَسْجِد (Adam mescide gitti.).

İsmin Çeşitleri:

2. İsimler ikiye ayrılır:

(1) (معرفة) –Ma’rife (tanınan)

(2) (نكرة) –Nekre (tanınmayan)

Nekre (tanınmayan isim) genel bir şeye ad olan isimdir. (رَجُلٌ) “bir adam” kelimesi tanınan bir kişiye işaret etmez. Herhangi bir adama işaret eder. (طَيِّبٌ) kelimesi bilinen “iyi” bir şeye değil, herhangi bir iyi şeye işaret eder.

Ma’rife (tanınan isim) belirli bir şeye işaret eder. Zeyd (زَيْدٌ) ismi bilinen bir kişinin ismidir. Mekke (مَكَّةٌ) ismi bilinen bir şehrin ismidir. (اَلرَّجُلُ) ismi bilinen bir adama işaret eder.   

Ma’rife İsimlerin Çeşitleri

Ma’rife (tanınan) isimler yedi kategoride değerlendirilebilir:

1.      (اِسْمُ الْعَلَم) – Özel isimler: (زَيْدٌ)-Zeyd, (حَامِدٌ)-Hâmid

2.      (اِسْمُ الضَّمِير) – Zamirler: (هُوَ)-o,( أَنْتَ)-sen,( أَنَا)-ben

3.      (اِسْمُ الْإِشَارَةِ) – İşaret isimleri: (هَذَا)-bu, (ذَلِكَ)-şu

4.      (الْاِسْمُ الْمَوْصُول) – İsm-i mevsuller: (الَّذِي)-o ki..,  (الَّتِي)-o ki…

5.      (الْمُنَادَى) – Hitap edilenler: (يَا رَجُلُ)-ey adam!,           ( يَا وَلَدُ)-ey oğul!

6.      (الْمُعَرَّفُ بِاللَامِ) – Lam ile bilinirlik kazananlar: Başında (اَلْ)-El takısı olan isimlerdir: (اَلْفَرَسُ) – at ,          (الرَّجُلُ) – adam.

7.      Yukarıda bahsi geçen ma’rife isimlerden biriyle ilgili olan isimler: (كِتَابُ زَيْدٍ) – Zeyd’in kitabı. Burada artık “kitap” bilinen bir kitap olmuştur. Çünkü Zeyd bilinen bir isimdir. (كِتَابُ هَذَا) – Bunun kitabı. Burada da “bu” zamiri bilinen olduğu için kitap da ma’rife olmuştur. (كِتَابُ الرَّجُلِ) – Adamın kitabı. Burada da adamın başında El takısı olduğu için ma’rifedir. Ona izafe edilen kitap da yine aynı şekilde ma’rife olmuştur.

Yukarıda bahsi edilen ma’rife isimlerden başka tüm isimler nekredir. Nekrenin de birçok çeşidi vardır. İki ana kategori olarak aşağıdakiler söylenebilir:

1.      (اِسْمُ الذَّاتِ) – İsm-i zât: Canlı ya da cansız bir varlığın ismidir: (اَلْفَرَسُ) – at, (حَجَرٌ) – taş.

2.      (اِسْمُ الصِّفَةِ) – ism-i sıfat: bir şeyi niteleyen kelimedir: (حَسَنٌ) – güzel, (قَبِيحٌ) – çirkin.