26 Ocak 2016 Salı

Hilal Gerçekten İslam'ın Sembolü mü?

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ
Sana, hilalleri sorarlar. De ki: "Onlar, insanlar ve hacc için belirlenmiş vakitlerdir." 
Bakara - 189
İslam dininin zaman düzenlemesi ay takvimine göre belirlenmiştir. Göğe bakıp anlam çıkarmak, geleceğe dair yorumlara varmak, kâhinlik, büyücülük, müneccimlik yapmak için değil, zamanlarını ayarlamak için müminler ayı kullanmışlardır. Hilal'in ya da Ay'ın bunun dışında İslam dîni için bir önemi yoktur. 


Peki Hilal, bu özelliği ile bile bakılsa, İslam'ın sembolü müdür? Bu konuda o kadar yaygın bir anlayış var ki, "Tabii ki İslam'ın sembolüdür.." dediğinizi duyar gibiyim. O zaman biraz geçmişe gidip konuyu biraz irdeleyelim. 
M.Ö. 2200 yılına ait Sümer-Ur-Nammu mezarında
Ay tanrısı Sin'i sembolize eden hilal  ve ortasında
yıldız görülüyor. 

Günümüzde İslam'la o denli özdeşleşmiş ki bu sembol, İslam'ın sembolü olarak uluslararası da bir kabul görmüş. Birçok Müslüman ülkenin bayraklarına kadar özellikle hilal ve bazen yıldız girmiş. Kızıl Haç teşkilatının karşısında da Kızılay'ı görüyoruz. Hristiyanların sembol olarak kullandıkları Haç ile, yahudilerin sembol olarak kullandıkları altı köşeli Davud yıldızının yanına İslam için de Hilal konulmuş ve konulmakta. Bugün camilerin minare ve kubbelerinde de bu şekli yaygın olarak görmek mümkün. 

Hilal neyi sembolize ediyor ya da ne anlama geliyor? İslam inancının geçerli bir sembolü mü değil mi? Aslında Hilal ve Yıldız sembolleri İslam'dan binlerce yıl öncesinde de dünya ve insanlık tarafından bilinen ve kullanılan semboller. O kadar ki, bu sembolleri ilk kimin kullandığı oldukça büyük bir muamma. Orta Asya ve Sibirya toplumlarında Güneş Ay ve Gök kavramlarına tapınma geleneğinin olduğu biliniyor. Kartaca tanrıçası Tanıt ve Yunan tanrıçası Diana'nın da Hilal ve Yıldız ile sembolize edildiği bilinen bir gerçek. Bu ulaşılmaz varlıkların insanların ötel inanışlarında büyük payları olduğu yadsınamaz. Hz. İbrahim'in En'am suresi 74-82. ayetlerinde geçen tefekkürünün dillendirilmesinde de insan psikolojisinin bu varlıklara anlam yükleme konusunda meyilli olduğunu müşahade ediyoruz. 
Roma İmparatoru Hadrianus (M.S. 76-138) tarafından
bastırılan ay-yıldızlı para

Bizans şehri (daha sonra Konstantinapol ve daha sonra da İstanbul) de sembol olarak Hilal'i tercih edenler arasında. Bazı tarihçilere göre bu sembolü Bizanslılar Tanrıça Diana adına seçmişler. Bazılarına göre ise Romalıların Gotları ay takviminin birinci gününde yenmesinin bir anısı olarak Hilal seçiliyor. Durum her ne olursa olsun, Hilal'in şehrin bayrağına konulması milattan önceye dayanıyor. 

İlk dönem İslam toplumlarının aslında bir sembolü bulunmuyor. Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz'in hayat-ı seniyyelerinde İslam orduları ve kervanları yalnızca tanınma amaçlı düz renkli bayraklar kullanıyorlar. Bu bayraklar genelde düz siyah, yeşil ya da beyaz renkte oluyor. Daha sonraki nesillerde de bu düz renk uygulaması uzun süre devam edegeliyor. 

Türk Ortodoks Patrikhanesinin sembolü
Aslına bakılırsa Osmanlı Devleti Hilal ve Yıldız'ı  kullanıncaya kadar bunları İslam sembolü olarak gören de yok. Fatih, 1453 yılında İstanbul'u fethettiğinde, şehrin sembolünü benimsiyor. Bir efsaneye göre Osmanlı devleti'nin kurucusu Osman Gazi, rüyasında hilalin dünyayı bir uçtan öbür uca kapladığını görüyor. Bunu güzel bir alamet olarak alıp, hanedanının sembolü haline getirmiş. Fatih ona bir yıldız ilave etme yeniliğini göstermiş. Günümüzde kullandığımız güzel Türk Bayrağı'mızın kan kırmızısı arka planı ise ta Orhan Gazi dönemine dayanıyor. 
Portekiz-Sintra şehrinin amblemi
Yıldızın beş köşeli olmasının ise sanıldığı gibi İslam'ın beş şartı ile uzaktan yakından ilgisi yok. Zira yıldızın köşeleri Osmanlı tarihi boyunca ve hala İslam dünyasında hep değişkenlik gösteriyor. 
Polonya- Leliwa hanedanı bayrağı
Osmanlı Devletinin yüzyıllar boyunca İslam dünyasına liderlik yapmış olması ve Hıristiyan dünyasıyla kıyasıya savaşmış olması nedeniyle, bu sembollerin zamanla İslam'ın ve inanışının sembolü şeklinde algılanmış olması aslında yadırganacak bir durum değil. 
Bugün Ay-yıldızı bayrak ve amblemlerinde benimseyen sayısız devlet ve şehir var. Bunların birçoğu da Müslüman, ancak sanırım hilali İslam simgesi olarak saymaya ve göstermeye, "Sizin haç ve Davud yıldızınız varsa, bizim de hilalimiz var" demeye yetecek bir durum değil bu. 

Ben şahsen bayrağımızı çok seviyor ve estetik buluyorum. Dünyanın birçok yerinden tanıdığım insanlar da bizim bayrağımızı oldukça karizmatik buluyor. Ancak ikonografik dinler gibi bir din değil İslam ve bu tür sembollere muhtaç değil.